Yasal Mirasçılık ve Saklı Paylar
Yasal mirasçı miras bırakanın kanun gereği mirasçısı olan kişilere denmektedir. TMK’da yasal mirasçılar ayrı bir başlık altında düzenlenmiştir. Bizim hukukumuzda yasal mirasçılıkta zümre sistemi belirlenmiştir. Yasal mirasçılar 3 zümreye ayrılmıştır. Eş bu zümrelerin içine dahil olmayıp zümrelerle birlikte mirasçı olarak kabul edilmektedir ve Kanun’a göre miras bırakanın bir mirasçısı olmaması durumunda tüm miras devlete geçmektedir.
Zümre Sisteminin Prensipleri
1. Bir Zümreye Dahil Olma Koşulu
Mirasçılık için önemli olan kan hısımı olmak ve bir zümreye dahil olmaktır. Ana yönünden hısımlık doğumla kurulduğu için hısımlık yönünden bir sorunla karşılaşmayacak olsak da baba yönünden bazı şartlar mevcuttur. Evlilik içinde doğan çocuklar babalarıyla doğumla birlikte soybağı kurmaktadırlar. Ancak çocuklar evlilik dışında doğmuşlarsa babalarıyla henüz soybağı kurulmamıştır. Soybağını kurucu işlemler yapılmadıysa çocuk babaya mirasçı olamayacaktır. Önemli olan bir nokta da zümreye girmek için kan hısımı olmanın istisnasıdır. Bu istisna evlatlık ve evlatlığın altsoyudur.
2. Bir Önceki Zümrede Mirasçı Varsa Bir Sonraki Zümre Mirasçı Olamaz
Örneğin miras bırakanın altsoyu hayattaysa, mirası ret etmemişlerse veya mirasçılıktan çıkarma, feragat gibi durumlar yoksa miras bırakanın anne ve babası mirasçı olamayacaktır.
3. Zümre İçinde Ön Sırada Olan Mirasçılar Arka Sıradakilerin Mirasçılığını Engeller
Örneğin miras bırakanın birinci zümre mirasçılarından çocukları hayattaysa torunları mirasçı olamayacaktır.
4. Zümre Başı Veya Kök Başına Alt Soy Haleftir
Miras bırakandan önce ölen ya da herhangi bir sebeple mirasa kazanamayacak kişilerin yerini altsoyu alır.
Zümre Sistemine Göre Yasal Mirasçılar
1. Birinci Zümre Yasal Mirasçılar
Birinci zümre mirasçılar miras bırakanın altsoyundan oluşmaktadır. Bu kişiler miras bırakanın çocukları ve torunlarıdır. Her çocuğa mirastan eşit olarak pay düşmektedir. TMK’ya göre miras bırakandan önce ölen çocukların yerini halefiyet yoluyla kendi altsoyları almaktadır.
Örneğin miras bırakan M’nin A ve B adında iki çocuğu varsa ve bu çocuklardan A, M’den önce öldüyse A’nın da iki çocuğu olduğunu farz edecek olursak A’ya M’den kalan miras iki çocuğu arasında halefiyet ilkesi gereğince pay edilecektir. Sonuç olarak miras bırakanın mirası çocuğu öldüğü için çocuğuna düşecek oranda torunlarına kalacaktır ve bu durum bütün altsoylar için geçerli olacak olup aynı şekilde torunlarının ölmesi durumunda da onların altsoylarına kalacaktır.
“Madde 495- Miras bırakanın birinci derece mirasçıları, onun altsoyudur. Çocuklar eşit olarak mirasçıdırlar. Miras bırakandan önce ölmüş olan çocukların yerini, her derecede halefiyet yoluyla kendi altsoyları alır.”
2. İkinci Zümre Yasal Mirasçılar
İkinci zümre mirasçılar miras bırakanın anne ve babasıdır. TMK m. 496’da düzenlenmiştir. İkinci zümre mirasçılarının mirastan pay alabilmeleri için birinci zümreden herhangi bir mirasçı bulunmaması gereklidir. Anne ve babanın miras bırakandan önce ölmesi durumunda halefiyet ilkesi gereğince altsoyları yerlerini alır. Anne ya da babadan birinin miras bırakandan önce ölmesi ve altsoyu bulunmaması durumunda miras hayatta olan diğer taraftaki mirasçılara kalmaktadır.
3. Üçüncü Zümre Mirasçılar
Miras bırakanın birinci ve ikinci zümre mirasçıları bulunmuyorsa, büyük anne ve büyük baba mirasçı olmaktadır. Büyük anne ve büyük babanın da miras bırakandan önce ölmesi durumunda miras çocuklarına kalacaktır. Ancak miras bırakanın evli olması ve büyük anne ve büyük babanın çocuklarının da miras bırakandan önce ölmesi durumunda miras onların çocuklarına geçmez ve tamamı eşe kalır.
4. Eşin Mirasçılığı
Sağ kalan eş bir zümreye dahil olmayıp zümreyle birlikte mirasçıdır ve mirasın kaldığı zümreye göre eşe düşen miras payı da farklılık göstermektedir. Bu oranlar TMK m. 499’da düzenlenmiştir.
“Madde 499- Sağ kalan eş, birlikte bulunduğu zümreye göre miras bırakana aşağıdaki oranlarda mirasçı olur: 1. Miras bırakanın altsoyu ile birlikte mirasçı olursa, mirasın dörtte biri, 2. Miras bırakanın ana ve baba zümresi ile birlikte mirasçı olursa, mirasın yarısı, 3. Miras bırakanın büyük ana ve büyük babaları ve onların çocukları ile birlikte mirasçı olursa, mirasın dörtte üçü, bunlar da yoksa mirasın tamamı eşe kalır.”
5. Evlatlığın Mirasçılığı
Evlatlığın mirasçılığı TMK m. 500’de düzenlenmiştir.
“Madde 500- Evlâtlık ve altsoyu, evlât edinene kan hısımı gibi mirasçı olurlar. Evlâtlığın kendi ailesindeki mirasçılığı da devam eder. Evlât edinen ve hısımları, evlâtlığa mirasçı olmazlar.”
Evlatlık ve altsoyu sadece evlat edinene mirasçı olup evlat edinenin hısımlarına mirasçı olamazlar. Ayrıca evlat edinen ve hısımları da evlatlığa mirasçı olamayacaklardır.
Saklı Paylar
Saklı paylar miras bırakanın mirasının tamamı üzerinde serbestçe tasarruf hakkını kullanarak mirasçılarını mirasın tamamından yoksun bırakmasını engeller. TMK m.505’de bu husus düzenlenmiştir.
“Madde 505- Mirasçı olarak altsoyu, ana ve babası veya eşi bulunan miras bırakan, mirasının saklı paylar dışında kalan kısmında ölüme bağlı tasarrufta bulunabilir. Bu mirasçılardan hiçbiri yoksa, miras bırakan mirasının tamamında tasarruf edebilir.”
Bu maddede saklı paylı mirasçıların kimler olduğu da belirtilmiştir. Maddeye göre saklı paylı mirasçılar altsoy, anne, baba ve eştir. Saklı pay oranları ise TMK 506’da belirlenmiştir.
Madde 506’ya göre saklı paylar aşağıdaki gibidir:
- Altsoy için yasal miras payının yarısı,
- Ana ve babadan her biri için yasal miras payının dörtte biri,
- Sağ kalan eş için, altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde yasal miras payının dörtte üçüdür.